กรมวิชาการเกษตร พัฒนา "ผงสีย้อมห้อมพร้อมใช้" แก้โจทย์ย้อมผ้าดั้งเดิม ต่อยอดผ้าหม้อห้อมไทย เพิ่มโอกาสสร้างมูลค่าผลิตภัณฑ์

กรมวิชาการเกษตร เผยความสำเร็จงานวิจัย “ผงสีย้อมห้อมพร้อมใช้” นวัตกรรมที่ช่วยแก้ปัญหาการเตรียมน้ำย้อมแบบดั้งเดิมที่ยุ่งยากและควบคุมคุณภาพได้ยาก เพิ่มความสะดวกในการจัดเก็บและขนส่ง พร้อมย้อมติดเส้นใยธรรมชาติที่ย้อมติดสียากได้อย่างมีประสิทธิภาพ เปิดทางขยายตลาดผ้าหม้อห้อมภูมิปัญญาท้องถิ่นสู่วงกว้าง

นายรพีภัทร์ จันทรศรีวงศ์ อธิบดีกรมวิชาการเกษตร เปิดเผยว่า กรมวิชาการเกษตรให้ความสำคัญกับการผลักดันงานวิจัยและนวัตกรรมของกรมวิชาการเกษตร ให้เกิดการใช้ประโยชน์จริงในระดับชุมชนอย่างต่อเนื่อง สอดคล้องกับนโยบายกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ที่มุ่งเน้นการนำงานวิจัยมาต่อยอดสร้างมูลค่าเพิ่มให้กับภูมิปัญญาท้องถิ่นและสินค้าเกษตรไทย โดยล่าสุดทีมนักวิจัยกรมวิชาการเกษตรประสบความสำเร็จในการพัฒนา “ผงสีย้อมห้อมพร้อมใช้” ซึ่งช่วยแก้ปัญหาสำคัญของการย้อมผ้าหม้อห้อมแบบดั้งเดิม

“ห้อม” สายพันธุ์พืชท้องถิ่นของจังหวัดแพร่ ที่นำมาใช้ย้อมผ้าจนเป็นต้นกำเนิดของ “ผ้าหม้อห้อม” สิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ที่ขึ้นชื่อของจังหวัด ด้วยสีครามหรือสีอินดิโกอันเป็นเอกลักษณ์เฉพาะตัว อย่างไรก็ตาม การเตรียมน้ำย้อมแบบดั้งเดิม หรือที่เรียกว่า “การก่อหม้อ” ต้องใช้เนื้อห้อมเปียกเป็นวัตถุดิบ ซึ่งใช้เวลานานหลายวัน ควบคุมคุณภาพสีได้ยาก อีกทั้งยังเก็บรักษาและขนส่งลำบาก ทำให้ผู้ผลิตผ้าหม้อห้อมยังคงจำกัดอยู่เฉพาะพื้นที่ใกล้เคียงแหล่งผลิตเนื้อห้อมเปียก

ด้วยข้อจำกัดดังกล่าว ทีมวิจัยกรมวิชาการเกษตรจึงศึกษาพัฒนาวิธีการเตรียมสีย้อมห้อมในรูปแบบ “ผงสีย้อม” เพื่อลดปัญหาการเสื่อมสภาพของสารสี เพิ่มความสะดวกในการจัดเก็บและขนส่ง ควบคุมคุณภาพการย้อมให้แน่นอน และเปิดทางให้นำไปประยุกต์ใช้ได้กว้างขึ้น

นายนราทร สุขวิเสส นักวิทยาศาสตร์ชำนาญการ กองวิจัยพัฒนาวิทยาการหลังการเก็บเกี่ยวและแปรรูปผลิตผลเกษตร กรมวิชาการเกษตร หัวหน้าทีมวิจัย เปิดเผยว่า “จุดเด่นของตัวผงสีย้อมหม้อห้อมในปัจจุบัน ยังไม่มีจำหน่าย ในลักษณะเป็นชุดผงสีย้อมหม้อห้อมพร้อมใช้ครับ ปัจจุบันที่มีจำหน่ายคือเป็นเนื้อห้อมเปียก ซึ่งเกษตรกรต้องมีความรู้ในการที่จะเตรียมเป็นน้ำย้อม แต่เมื่อนำชุดพร้อมใช้นี้ เราจะมีอัตราส่วนผสมที่แน่นอน ผู้บริโภคทั่วไปสามารถที่จะเตรียมน้ำย้อมในการทำผ้าหม้อห้อมได้เอง”

นายนราทร กล่าวเพิ่มเติมว่า “กรมวิชาการเกษตร มีเทคโนโลยีมากมายในการที่จะทำการอบแห้ง เพื่อที่จะผลิตภัณฑ์เป็นผงสีหลากหลายรูปแบบ แต่ที่เรานำมาใช้ คือ เทคโนโลยีการอบแห้งแบบโฟมแมท (Foam-mat drying) จะทำให้ได้ผงสีแห้ง ที่อุณหภูมิในการระเหยไม่สูงมาก ทำให้สีผงสีที่มีลักษณะเป็นสีน้ำเงิน ซึ่งเป็นเทคโนโลยีที่สามารถถ่ายทอดให้กับกลุ่มเกษตรกรในการนำไปใช้ประโยชน์ได้สะดวกยิ่งขึ้น”

ทั้งนี้ ทีมวิจัยได้นำองค์ความรู้ดังกล่าวไปถ่ายทอดให้กับกลุ่มวิสาหกิจชุมชนผ้าทอในพื้นที่นำร่อง เพื่อสาธิตการเตรียมน้ำย้อมและวิธีการย้อมสำหรับต่อยอดเป็นผลิตภัณฑ์เชิงพาณิชย์ อาทิ ผ้าทอใยกัญชง ผ้าทอใยสับปะรด รวมถึงเส้นใยธรรมชาติอื่นๆ สะท้อนให้เห็นถึงศักยภาพของนวัตกรรมนี้ในการขยายผลจากงานวิจัยสู่การใช้ประโยชน์จริง

ความสำเร็จในการเปลี่ยนภูมิปัญญาดั้งเดิมสู่ “ผงสีย้อมห้อมพร้อมใช้” สะท้อนถึงวิสัยทัศน์ของกรมวิชาการเกษตร ที่มุ่งมั่นนำงานวิจัยและเทคโนโลยีลงสู่ชุมชน เพื่อสร้างความแข็งแกร่งให้เกษตรกรและกลุ่มวิสาหกิจชุมชนเติบโตได้อย่างยั่งยืน สำหรับผู้ที่สนใจสามารถสอบถามรายละเอียดเพิ่มเติมได้ที่ กลุ่มวิจัยและพัฒนาการแปรรูปผลิตผลเกษตร กองวิจัยพัฒนาวิทยาการหลังการเก็บเกี่ยวและแปรรูปผลิตผลเกษตร กรมวิชาการเกษตร โทร 029405468 หรือ Facebook กวป. กรมวิชาการเกษตร pprdd - doa