พิพิธภัณฑ์แมลง ขุมคลังแมลงล้ำค่าอายุเก่าแก่กว่า 100 ปี กรุสมบัติรวบรวมตัวอย่างแมลงแห่งแรกของไทย

นายรพีภัทร์ จันทรศรีวงศ์ อธิบดีกรมวิชาการเกษตร เปิดเผยว่า กรมวิชาการเกษตรได้ให้ความสำคัญกับการนำองค์ความรู้และฐานข้อมูลด้านวิชาการ มาหนุนภารกิจงานด้านการอารักขาพืชและการส่งออกสินค้าเกษตรของไทยให้สามารถแข่งขันได้ในตลาดโลกอย่างเป็นรูปธรรม ซึ่งหนึ่งในฐานข้อมูลสำคัญที่ช่วยสนับสนุนงานตรวจสอบศัตรูพืชเพื่อการนำเข้า-ส่งออก คือ “พิพิธภัณฑ์แมลง” ที่ซ่อนตัวอยู่ในตึกจักรทอง กรมวิชาการเกษตร แหล่งรวมตัวอย่างแมลงที่สะสมมานานเกือบ 100 ปี เก่าแก่และมากที่สุดในประเทศไทย

ย้อนกลับไปในปี พ.ศ. 2469 Mr. W.R.S. Ladell ชาวอังกฤษที่เข้ามารับราชการในไทย เริ่มเก็บสะสมตัวอย่างแมลงทั่วไปและแมลงศัตรูพืชเป็นงานอดิเรกโดยไม่มีใครคาดคิดว่านี่จะกลายเป็นจุดกำเนิดพิพิธภัณฑ์แมลงแห่งแรกของไทย ในยุคนั้นการเก็บตัวอย่างยังเรียบง่าย ใช้เพียงหีบไม้ปูด้วยไม้คอร์ก ขีดเส้นแบ่งช่องปักแมลงเป็นแถวๆ

ในปี พ.ศ. 2478 ม.ร.ว. จักรทอง ทองใหญ่ เข้ามารับตำแหน่งหัวหน้าแผนกกีฏวิทยา ได้ปรับเปลี่ยนระบบใหม่ทั้งหมดเป็น “Tray system” แยกแมลงเรียงเข้าตู้ตามชื่อวิทยาศาสตร์อย่างเป็นระบบสากล พร้อมเปลี่ยนมาใช้เข็มปักแมลงแบบสเตนเลสเพื่อไม่ให้ตัวอย่างเสียหาย ถือเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญที่ทำให้ “พิพิธภัณฑ์แมลง” แห่งนี้ก้าวสู่มาตรฐานสากลมาจนถึงทุกวันนี้

ที่น่าสนใจ คือ “พิพิธภัณฑ์แมลง” ไม่ได้ปิดกั้นเฉพาะแวดวงวิชาการเท่านั้น เพราะตั้งแต่ปี 2545 เป็นต้นมา ที่นี่เปิดโซนนิทรรศการให้ประชาชนทั่วไปเข้าชมได้ฟรี จัดแสดงแมลงหลากหลายชนิด ทั้งแมลงมีประโยชน์ แมลงมีโทษ ไปจนถึงแมลงหายากใกล้สูญพันธุ์ ให้ความรู้เรื่องแมลงในแบบที่เข้าใจง่ายสำหรับทุกวัย

ปัจจุบัน “พิพิธภัณฑ์แมลง” เก็บรักษาตัวอย่างแมลง 600,000 ตัว จำแนกชนิดได้แล้วมี 10,000 ชนิด และยังมีตัวอย่างอีกมากที่รอการจำแนกชนิด อีกทั้งมีตัวอย่างต้นแบบ (Type specimen) ล้ำค่ากว่า 100 ชนิด ที่นักอนุกรมวิธานทั้งไทยและต่างชาติต้องใช้อ้างอิงในการศึกษาวิจัย โดยข้อมูลเหล่านี้ยังเป็นหัวใจสำคัญของการตรวจสอบแมลงศัตรูพืชที่เชื่อมโยงโดยตรงกับการนำเข้า-ส่งออกสินค้าเกษตรของไทย

“พิพิธภัณฑ์แมลง” ของกรมวิชาการเกษตร เป็นหน่วยงานพื้นฐานที่ทำหน้าที่ตอบรับภารกิจหลักของกรมวิชาการเกษตร เพราะเราเป็นพื้นฐานงานด้านอารักขาพืช ตรงนี้จะช่วยสนับสนุนภารกิจของกรมวิชาการเกษตรให้สมบูรณ์และครอบคลุมมากขึ้น”

ด้านดร. ยุวรินทร์ บุญทบ นักกีฏวิทยาชำนาญการพิเศษ หัวหน้ากลุ่มงานอนุกรมวิธานแมลง กองกีฏและสัตววิทยา กองวิจัยพัฒนาการอารักขาพืช กรมวิชาการเกษตร กล่าวว่า หลายคนอาจมองว่าพิพิธภัณฑ์แมลงเป็นเพียงสถานที่สวยงามน่าเที่ยวชม แต่แท้จริงแล้วที่นี่คือ “ห้องสมุดแมลง” แหล่งข้อมูลสำคัญในการจำแนกชนิดแมลง เป็นฐานของงานวิจัยหลายแขนง ตั้งแต่การเปรียบเทียบชนิดแมลง ไปจนถึงงานป้องกันกำจัดศัตรูพืชและงานกักกันพืชของประเทศ

“พิพิธภัณฑ์แมลง” เปิดให้บริการในด้านต่างๆ ได้แก่ 1.ให้บริการประชาชนทั่วไปที่พบแมลงที่ไม่ทราบชนิด หรือสงสัยว่าเป็นแมลงศัตรูพืช แมลงที่มีความสำคัญทางเศรษฐกิจ มีโทษ หรือมีประโยชน์ หรือแมลงที่อาจเป็นชนิดต่างถิ่น สามารถส่งตัวอย่างเพื่อจำแนกชนิดหรือสอบถามมายังพิพิธภัณฑ์ เพื่อให้นักกีฏวิทยาช่วยตรวจวินิจฉัยและจำแนกชนิดได้ 2.ให้บริการหน่วยงาน สถานศึกษา และผู้สนใจเข้าเยี่ยมชมศึกษาดูงาน 3.ให้บริการจัดกิจกรรมเผยแพร่ความรู้ด้านแมลงและความหลากหลายทางชีวภาพ เพื่อสร้างความเข้าใจและความตระหนักถึงความสำคัญของแมลงต่อระบบนิเวศและการเกษตร

“พิพิธภัณฑ์แมลง” กรมวิชาการเกษตร สมบัติล้ำค่าของชาติที่บันทึกความหลากหลายทางชีวภาพของแมลงไทยไว้ให้คนอนุชนคนรุ่นหลังได้เรียนรู้และศึกษาต่อไป สำหรับผู้สนใจเยี่ยมชมหรือขอคำปรึกษาเรื่องแมลง สามารถติดต่อกลุ่มงานอนุกรมวิธานแมลง กรมวิชาการเกษตร โทร. 0 2579 5583, 0 2579 1061 หรือติดตามผ่านเพจFacebook:Insect Museum Thailand ได้ในวันและเวลาราชการ